[0]SpitsbergenSpitsbergen spreekt enorm tot de verbeelding. Het is het land van gletsjers, ijsberen en 'onze' Willem Bartentsz. Die het per toeval ontdekte -én een naam gaf- toen hij op weg was naar Nova Zembla. En je weet vast wel dat die expeditie niet zo best af liep. Klinkt allemaal heel spannend en dat is het nog steeds. Er wonen nauwelijks mensen dus je blijft het gevoel houden dat je alleen op de wereld bent. Echte ontberingen hoef je gelukkig niet meer te doorstaan als je een bezoek brengt aan Spitsbergen. Toch moet je wel in goede conditie zijn en beseffen dat het prachtige ruige landschap en de wilde dieren niet helemaal ongevaarlijk zijn.

Geografie

Spitsbergen ligt op slechts 1000 kilometer van de Noordpool in de noordelijke IJszee. Noordelijker kun je bijna niet reizen. Het ligt ook vlak bij Noorwegen en staat sinds 1920 officieel onder Noors toezicht, hoewel het land nog wel zelfstandig is. Het is ook niet zozeer een land, maar een eilandengroep die bestaat uit drie grote en een aantal kleinere eilanden. Spitsbergen is het grootste eiland van de groep. De naam Spitsbergen is in 1596 bedacht door ontdekkingsreiziger Willem Barentsz en daar heeft hij vast niet lang over nagedacht. Er staan namelijk hele hoge spitse bergen op het eiland ... Dan waren de Vikingen origineler. Zij wisten in de tiende eeuw al van het bestaan van de eilandengroep en noemden het 'Svalbard'. Dat betekent 'koude kust' in het Noors en is tot op vandaag de officiële naam van de totale eilandengroep. Het grootste gedeelte van Spitsbergen is bedekt met een dikke laag ijs. IJsbergen, ijsschotsen, gletsjers en massief pakijs. De westkust is verrassend genoeg bijna het hele jaar ijsvrij. Hierdoor is daar een prachtig natuurgebied ontstaan; de Arctische toendra. Vol met allerlei soorten mossen, planten en zelfs bloemen.

Klimaat

Je zou denken dat Spitsbergen zo'n beetje de koudste plek op aarde is. Het ligt immers zo dicht bij de Noordpool. Toch is dit niet juist. 's Zomers is het gemiddeld een graad of 6°C (jawel, boven nul) en in de winter 'slechts' -14 °C. Hoe dat komt? Heel simpel, door de warme Atlantische golfstroom aan de westkust. Het klimaat is daarom relatief mild voor deze contreien. Verder valt er zo weinig neerslag dat Spitsbergen een zogenaamde 'Arctische woestijn' wordt genoemd.

Fauna

Niet alleen de natuur in Spitsbergen is ongekend, ook het dierenleven is heel bijzonder. Het is zo'n beetje de enige plek ter wereld waar de ijsbeer (nog) voorkomt. Verder leven er rendieren, poolvossen, heel veel walrussen en andere rob-achtigen. Incidenteel kun je er (na eeuwen van afwezigheid) weer walvissen zien. Ook voor vogelaars is het een waar paradijs. Het is de thuisbasis van zeekoeten, stormvogels, strandlopers, papegaaiduikers en verschillende soorten meeuwen. Het merendeel van  Spitsbergen is, hierom en vanwege de ongerepte kwetsbare natuur, beschermd natuurgebied. Het land is ook pas sinds 1990 opengesteld voor de 'gewone toerist'. Op heel strenge voorwaarden; je moet respect hebben voor de natuur en mag geen enkel spoor van je bezoek achterlaten.

Cruise naar Spitsbergen

De beste - en eigenlijk ook de enige- manier om wat van Spitsbergen te zien is per schip. Behalve rondom de paar kleine plaatsjes op het eiland, zijn er praktisch geen wegen. Gelukkig zijn er veel reisorganisaties die cruises naar Spitsbergen organiseren zodat 'wij toeristen' ook kennis kunnen maken met dit unieke landschap. Deze expeditiecruises zijn alleen mogelijk in de zomer. Om precies te zijn van juni tot en met augustus. De rest van het jaar ligt er te veel dik pakijs waardoor het onmogelijk is er met schepen door te komen. De dieren zijn in die periode ook het actiefst, da's mooi meegenomen. De meeste cruises gaan naar Noord-Spitsbergen of doen een rondje Spitsbergen en doen onder andere de volgende plaatsen en bezienswaardigheden aan.

Longyearbyen

Bijzonder omdat het de enige echte 'stad' van Spitsbergen is en dit meestal het start- en eindpuntpunt van de cruise is. Er wonen ongeveer 1700 mensen, wat voor een stad natuurlijk helemaal niks is. De meerderheid van de inwoners is Noors, alhoewel de stad in totaal 20 (!) verschillende nationaliteiten kent. Leuk om te weten is dat er bijna net zoveel sneeuwscooters als mensen in de stad zijn. En dat je hier zelfs je tentje op kunt zetten op de noordelijkste camping van de wereld.

Barentszburg

Deze plaats is uiteraard vernoemd naar de Nederlandse Willem Barentsz, maar is nu de enige Russisch plaats op Spitsbergen. Het inwonertal komt niet boven de 1000 uit en bestaat voornamelijk uit Russen en Oekraïners. De plaats is opgebouwd rondom de Russische steenkolenmijn Trust Arktikoegol. Maar omdat de inkomsten uit steenkool drastisch teruglopen richt ook Barentszburg zich steeds meer op toeristen. Of dat een groot succes wordt valt nog te bezien; het staat vol met grauwe Sovjetgebouwen en biedt als geheel een troosteloze aanblik. Sommige mensen vinden dit zelfs de lelijkste plek ter wereld. Maar over smaak valt te twisten ...

Hornsund

Hornsund kun je gerust het mooiste stukje van heel Spitsbergen noemen. Het bestaat uit een groot fjord waarin wel zeven gletsjers uitmonden. Met de machtige ruim 1400 meter hoge ijsberg de Hornsundtind letterlijk als toppunt. Wat je daar ziet is ongelooflijk. De cruiseschepen varen zo dicht langs de gletsjers dat je de steile ijswanden bijna aan kunt raken. Het machtsvertoon van de natuur is hier overweldigend. Alleen het geluid al; het gekraak van de gletsjers die ijsbergen vormen is oorverdovend. Hier besef je eens te meer hoe nietig wij mensen zijn. Hornsund is ook dé plek om ijsberen te spotten.

Smeerenburg

Nu gebeurt er niet veel meer op Smeerenburg. Maar in de zeventiende eeuw was dit het centrum van de Nederlandse walvisvaart. Nou ja, in de zomer dan want 's winters was het er veel te koud. In die tijd is het uitgegroeid tot een dorpje met houten huisjes, pakhuizen, een kerkje, een begraafplaats en talloze traankokerijen. Veel is daar niet van over, maar het is fascinerend om de overblijfselen van onze voorvaderen te zien in dit onherbergzame land. De oorspronkelijke naam was overigens Amsterdam. Met de jaren is dat Smeerenburg geworden, naar het vet/smeer van de walvisblubber en omdat het slachten van walvissen zo'n smerig werkje is.

Moffen

Geen scheldwoord, maar een eiland even ten noorden van Spitsbergen. Gelegen aan de langste fjord van heel Spitsbergen, de Wijdefjord. Dat is internationaal bekend geworden door de Nederlandse Heleen van de Laan. Zij heeft een bestseller geschreven over haar overwintering op Wijdefjord, die later verfilmd is. Moffen is klein, vlak en heel laag. Niet hoger dan 2 meter boven de zeespiegel. Walrussen kunnen daardoor makkelijk aan land komen en doen dat ook massaal. Om deze dieren te beschermen is Moffen een natuurreservaat en mogen de cruiseschepen niet te dicht in de buurt komen. Verrekijker mee dus!

Excursies

Tijdens een cruise naar of om Spitsbergen heb je de mogelijkheid meer te doen dan alleen aan boord blijven en je ogen uitkijken. Je kunt er ook voor kiezen excursies aan land of op het water te maken.

1. IJsduiken - Is natuurlijk niet voor iedereen zomaar weggelegd. Maar ben je in uitstekende conditie en heb je een duikbrevet dan is het een absolute aanrader. Je zult versteld staan van de aantallen en soorten vissen, koralen en anemonen die je onder water aantreft. En het is een werkelijk unieke en avontuurlijke belevenis om de machtige ijsbergen van onderen te bekijken.
2. Kajakken - Ook hier kun je niet ongeoefend aan beginnen. Het loont de moeite vooraf kajaklessen te nemen. Want in een klein bootje midden tussen gigantische ijsbergen en langs ijsschotsen varen is een onvergetelijke ervaring.
3. Wandelen - Met kleine gemotoriseerde rubberboten -zodiacs- word je aan land gebracht. Waar je vervolgens te voet het landschap gaat verkennen. Heel soms is het zelfs mogelijk dit te combineren met een nachtje kamperen.

Voor alle excursies geldt dat je begeleid wordt door gidsen. Bekwame mensen die het land goed kennen. Zij zorgen ervoor dat je niets kan overkomen. Dus kom je oog in oog te staan met een gevaarlijke ijsbeer dan kunnen zij je beschermen. En natuurlijk wijzen ze je op de mooiste plekjes en alle bijzonder dieren die je tegenkomt.

Handig en leuk om te weten

1. Visa zijn niet nodig voor een cruise naar Spitsbergen. Je hebt alleen een geldig paspoort nodig. Dat moet overigens nog wel minstens een half jaar geldig zijn na terugkomst.
2. Vergeleken met Nederland is er geen tijdsverschil. Er is echter wel een groot verschil in licht. Blijft het bij ons 's zomers op zijn hoogst tot 22.30 uur licht, op Spitsbergen gaat de zon niet eens onder. Middernachtzon heet dat fenomeen en duurt van 20 april tot 20 augustus. Precies in de cruiseperiode! Helaas is het spectaculaire Noorderlicht dan niet te bewonderen. Om dat te kunnen zien moet het donker zijn.
3. Boek alleen een Spitsbergen-cruise als je in goede gezondheid en redelijke conditie bent. Dat is niet alleen van belang voor eventuele excursies. Je vaart namelijk in zeer afgelegen gebied met alleen de medische basisvoorzieningen bij de hand.

Geschreven door Carla Paans